تفکر عمیق ورای درمان هیجان مدار این است که هیجانات، انطباقی^[1] هستند، اما می‌توانند به دلیل آسیب‌های گذشته یا به این دلیل که افراد معمولاً می‌آموزند هیجانات‌شان را نادیده بگیرند یا کنار بگذارند، مشکل‌آفرین شوند. از دیدگاه تئوری هیجان مدار، هیجان برای شکل گیری و ساخت خویشتن امری اساسی و ضروری می باشد و نیز عامل اصلی خود سازماندهی است. در مراحل اصلی عملکرد، هیجان شکل سازگار پردازش اطلاعات و آماده سازی عملکردی می باشند که افراد را به سوی محیط سوق می دهد و بهزیستی^[2] آنها را افزایش می بخشد،  و نیز آنها را به اقدام در یک موقعیت خاص مستعد می سازد.

بنابراین هیجانات حائز اهمیت  هستند چون به افراد آگاهی می دهند که ممکن است یک نیاز، ارزش یا هدف مهم در شرایطی خاص باعث پیشرفت شود و یا ممکن است مضر باشد. همچنین نشان می دهند که افراد “خود” و دنیای خود را چگونه برآورد و ارزیابی می کنند. بنابراین هیجان در اولویت بندی اهداف زندگی و حالات پردازشی که افراد آن را بکار می گیرند بکار برده می شود. هیجانات به ما نشان می‌دهند در هر موقعیت چه چیز اهمیت دارد و در نتیجه، رهنمودی هستند به آنچه که ما نیاز داریم یا می‌خواهیم و متوجه شویم چه رفتارهایی مناسب است. با گذشت زمان، آگاهی پیدا کردن از هیجانات و آموختن مدیریت و استفاده از آنها، حسی از انسجام خود[3] و تمامیت و عاملیت[4] به افراد می‌دهد. با این وجود، آموختن درباره‌ی هیجانات کافی نیست. در عوض، آنچه لازم است این است که مراجعان این هیجانات را که در امنیت جلسه‌ی درمان بر پایه دلبستگی برانگیخته می‌شود، تجربه کنند تا خود به ارزش آگاهی بیشتر و مدیریت منعطف‌تر هیجانات پی ببرند.

طي دهه هاي گذشته، در تلاش براي بسط جامع تر رويكرد درماني هيجان مدار در عملكرد انسان پروفسور گرینبرگ و همکارانش از جمله رابرت الیوت،سوزان جانسون، روآندا گلدمن، جین واتسون، آنتونیو پاسکال لئونه و دیگران که در گسترش درمان هیجان مدار بسیار نقش مهمی داشته و دارند اظهار می دارند، براي آن که افراد افسرده، مضطرب و داراي تروما تغيير كنند، توانایی آنان در دستيابي به الگوهاي هيجاني ناسازگار بنیادین شان ضروري است؛ همچنين آنان باید ياد بگيرند که چگونه خود را ترميم كنند و به تنظيم عمیق ترين هسته هاي ترس، شرم ، خشم و غم در خود بپردازند. به علاوه، توانايي آنان در تبديل و اصلاح اين هيجانات از طريق دسترسي به منابع دروني، برای ايجاد تغيير فردي ضرورت دارد.

درمان هیجان مدار از دو بخش مهم و اساسی تشکیل شده است: 1-رابطه درمانی، و 2-کار درمان. رابطه درمانی وام گرفته از نظریه انسانگرایی راجرز و مفاهیم آن نظریه شامل اصالت، همدلی و پذیرش بی قید و شرط می باشد که به توسعه خود و خودشکوفایی در مراجع می انجامد. کار درمان نیز نیز مبتنی بر اصول تجربه گرایی برگرفته از کارهای ویرجینیا ستیر و گشتالت درمانی فردریک پرز و روان پویشی و تئوری هیجان و خلاقیت های پروفسور گرینبرگ می باشد که توسط مطالعات مختلف به اثبات رسیده است.  لذا با توجه به دو اصل فوق درمان به صورت فرایندی به پنج مرحله ذیل تقسیم می شود: این فرآیندها عبارتند از: 1-فراهم آوردن یک رابطه همدلانه، پذیرا و تشویق کننده برای مراجع جهت ایجاد درک قوی تری از خود به نحوی که افراد بتوانند به تجربیات و ادراکات هیجانی‌شان بیشتر اعتماد کنند، نسبت به خودشان در تعاملاتشان با دیگران اعتماد به نفس بیشتری داشته باشند، و شفقت بیشتری با خودشان داشته و خودشان را بیشتر پرورش دهند، قادر باشند تجربه هیجانی شان را تحمل کرده و آن را آرام کنند، و در نهایت ابراز هیجانی شان و نیازهای شان را به دیگران بیان کنند. 2-کار با مراجعان برای تجربه هیجانات دردناک و رسیده به نیازهای به تعلق در نیامده و ایجاد درکی از داستان زندگی یا روایت  برای درک کردن معنای رویدادهای زندگی و تاثیرات آنها؛ 3-کار با مراجعان در شناسایی و تغییر روشهای منفی که در آن با خود ارتباط برقرار می کنند؛ 4–کار با مراجعان برای تغییر هیجانات ناسازگارانه دردناک از طریق التیام آسیبهای هیجانی گذشته که در تعامل با افراد مهم زندگی تجربه شده اند؛ و 5-کار روی مراجعان برای ایجاد ظرفیت خود-تسکینی. در تمام فرایندهای فوق کار با هیجانات اصل اساسی را تشکیل می دهد و لازمه آن مهارت کار با هیجان است.

[1] adaptive [2] Well-being [3] Self integration [4] Agency